Park w Świerklańcu to 180 hektarów zieleni rozciągającej się nad Jeziorem Świerklanieckim, niespełna pół godziny drogi z Katowic. Miejsce, gdzie historia magnackiego rodu Donnersmarcków przeplata się z codziennością spacerujących rodzin, biegaczy i rowerzystów. Warto przyjechać tu nie tylko dla samego parku, ale przede wszystkim dla klimatu dawnej rezydencji, której ślady wciąż można odnaleźć między alejkami i stawami.

Historia parku – od renesansowej rezydencji do śląskiej lokacji filmowej

Pierwsze założenie parkowe powstało tu już w latach 1670-1680, kiedy ród Henckel von Donnersmarck urządził ogród renesansowy wokół zamku. To był dopiero początek. Prawdziwy rozmach przyszedł w XIX wieku, gdy hrabia Guido von Donnersmarck postanowił zbudować dla żony rezydencję zwaną Małym Wersalem. Pałac musiał mieć odpowiednią oprawę.

W 1865 roku berliński architekt Gustav Mayer zaprojektował nowe założenie parkowe wzorowane na londyńskim Hyde Parku. Charakterystyczne polany, swobodnie rozmieszczone grupy drzew, liczne rzeczki, kanały i stawy z kamiennymi mostkami. Sprowadzano rośliny z różnych zakątków świata, układano dywany kwiatowe prowadzące z pałacu do przystani wodnej. Donnersmarckowie, jeden z najbogatszych rodów europejskich, nie szczędzili środków.

Niestety, historia zakończyła się dramatycznie. Zarówno Stary Zamek, jak i Małe Wersale spłonęły w 1945 roku. Ruiny zamku wysadzono w powietrze w 1961 roku – decyzję podjęły ówczesne władze powiatu tarnogórskiego. Po wspaniałych budowlach zostały tylko fundamenty i wspomnienia.

W 2025 roku Park w Świerklańcu wygrał plebiscyt na Śląską Lokację Filmową organizowany przez Silesia Film Commission. Jego malowniczość i unikatowy klimat doceniają nie tylko turyści, ale też filmowcy szukający charakterystycznych plenerów.

Co zostało z dawnej świetności – zabytki i atrakcje parku

Mimo że główne budowle przepadły, na terenie parku zachowało się sporo obiektów wartych zobaczenia. Najważniejszy z nich to Pałac Kawalera, zwany też Domem Kawalera. Powstał około 1903 roku jako rezydencja dla gości – pierwszym gościem był cesarz Wilhelm II. Dziś budynek jest wyremontowany, okazyjnie udostępniany do zwiedzania, a w piwnicach mieści niewielką kawiarnię.

W centralnej części parku rozlewa się malownicze oko wodne z fontanną i zabytkowym żeliwnym masztem. Ten maszt to ciekawostka – został przywieziony w całości z Paryża. Wokół stawu prowadzi asfaltowa ścieżka, przy której ustawiono ławki. Latem można tu spotkać czaplę, a kaczki i łabędzie pływają przez cały rok.

Warto zajrzeć też do neogotycklego kościoła Dobrego Pasterza z przylegającym mauzoleum Donnersmarcków. We wnętrzu można zobaczyć witraże autorstwa tarnogórskiego artysty Wernera Lubosa. W niedziele odbywają się tu msze święte.

Z dawnych czasów przetrwał również amfiteatr – dawna muszla koncertowa z początku XX wieku, w której do dziś organizuje się koncerty. Przy wejściu do parku stoi kordegarda, czyli dawna portiernia, w której obecnie mieści się Urząd Stanu Cywilnego. Zachowały się też rzeźby i fontanna Trzy Gracje autorstwa Fremieta.

Spacery, aktywność i kontakt z przyrodą

Park to doskonałe miejsce dla każdego, kto lubi spędzać czas na świeżym powietrzu. Alejki prowadzą przez różnorodne zakątki – od zadbanej części z klombami kwiatowymi, przez naturalne fragmenty z charakterem leśnym, po otwarte polany. Całość ma charakter angielskiego parku krajobrazowego z malowniczymi widokami i przemyślanymi kompozycjami roślinnymi.

Dla aktywnych przygotowano ścieżkę zdrowia. Rowerzyści chętnie wybierają park jako cel wycieczek – asfaltowe ścieżki wokół stawu nadają się też na rolki. Są place zabaw dla dzieci, ławki do odpoczynku, punkty gastronomiczne.

Przy parku znajduje się przystań kajakowa, a wędkarze mają dostęp do stawów. Kiedyś działało tu mini zoo, ale już go nie ma.

Roślinność na znacznych powierzchniach parku ma charakter naturalny lub półnaturalny. Mozaikę siedlisk tworzą las, łąki, cieki i zbiorniki wodne oraz infrastruktura parkowa – to raj dla obserwatorów ptaków i miłośników przyrody.

Jezioro Świerklanieckie – dodatkowa atrakcja w pakiecie

W zachodniej części parku rozciąga się Jezioro Świerklanieckie. To spory zbiornik o powierzchni około 588 hektarów i pojemności 15,8 miliona metrów sześciennych. Głębokość waha się od 1,5 do 4,5 metra, tylko przy tamie sięga prawie 6 metrów.

Dno jest dość muliste, spoczywają na nim zatopione przed wojną drzewa. Brzegi opadają łagodnie, prąd wody jest słaby. W latach 1948-1951 zbiornik zaadaptowano do celów wodociągowych.

Nad jeziorem można podziwiać nie tylko piękne panoramy, ale też obserwować różne gatunki ptaków. To miejsce szczególnie docenią miłośnicy ornitologii.

Dla kogo jest Park w Świerklańcu

To miejsce naprawdę uniwersalne. Rodziny z dziećmi znajdą tu place zabaw i bezpieczne ścieżki do spacerów wózkiem. Miłośnicy historii mogą śledzić ślady magnackiej rezydencji i wyobrażać sobie dawną świetność. Osoby szukające aktywnego wypoczynku mają do dyspozycji trasy do biegania, jazdy na rowerze czy rolkach.

Park sprawdzi się też jako miejsce na romantyczny spacer we dwoje albo spokojne popołudnie z książką na ławce nad stawem. Fotografowie znajdą tu wiele ciekawych kadrów – od zabytkowej architektury po przyrodnicze detale.

Nie każdy wie, że w ciepłe niedziele bywa tu naprawdę tłoczno – wtedy znalezienie miejsca parkingowego może być wyzwaniem. Lepiej wybrać się w dzień powszedni lub poza sezonem, jeśli ktoś ceni sobie spokój.

Informacje praktyczne – dojazd, parking, koszty

Park znajduje się w Świerklańcu przy ulicy Parkowej, w powiecie tarnogórskim, tuż przy drodze krajowej numer 78 łączącej Tarnowskie Góry z Siewierzem (w stronę lotniska Katowice-Pyrzowice). Z Katowic to około 25 kilometrów, co samochodem zajmuje zwykle pół godziny. Blisko stąd też z Tarnowskich Gór, Bytomia, Chorzowa i Piekar Śląskich.

Jadąc od Tarnowskich Gór drogą 78, należy skręcić w prawo jak do Piekar Śląskich. Przy głównym wejściu do parku znajduje się przystanek autobusowy, więc można dojechać też komunikacją publiczną – na przykład liniami 5 lub 192 z Tarnowskich Gór.

Wstęp do parku jest bezpłatny i dostępny przez całą dobę.

Parking: Za bramą parku jest płatny parking – koszt wynosi od 15 do 20 złotych za dobę (w zależności od sezonu). Przed bramą można zaparkować przy przystanku autobusowym, choć w sezonie i ten parking bywa płatny. Poza sezonem (np. zimą) opłaty często nie są pobierane.

Ile czasu zarezerwować: Na krótki spacer główną trasą wokół stawu wystarczy godzina. Jeśli ktoś chce zobaczyć wszystkie zakamarki, odwiedzić kościół, Pałac Kawalera i dojść nad jezioro, warto zaplanować 2-3 godziny. Park ma około 180 hektarów, więc da się tu spędzić nawet pół dnia, łącząc spacer z piknikiem czy odpoczynkiem na ławce.

Dodatkowe atrakcje: Pałac Kawalera jest okazyjnie udostępniany do zwiedzania – warto sprawdzić aktualne informacje przed wizytą. W piwnicach działa kawiarnia. Na terenie parku znajdują się punkty gastronomiczne.

Park w Świerklańcu to miejsce, które łączy w sobie historię, przyrodę i możliwości aktywnego wypoczynku. Nie ma tu może przepychu dawnego Małego Wersalu, ale zachowany klimat magnackiej rezydencji wciąż robi wrażenie. A przy okazji można spokojnie spędzić kilka godzin na świeżym powietrzu, niedaleko od wielkomiejskiego zgiełku.