Kilkaset metrów od pszczyńskiego rynku, w zabytkowej części parku zwanej Zwierzyńcem, można stanąć oko w oko z królem europejskich lasów. Pokazowa Zagroda Żubrów to miejsce, gdzie największe ssaki kontynentu żyją w warunkach zbliżonych do naturalnych, a odwiedzający mają szansę przyjrzeć się im z bliska. To nie jest typowe zoo – to ośrodek hodowlany z misją edukacyjną, który kontynuuje ponad 150-letnią tradycję hodowli żubrów na ziemi pszczyńskiej.

Warto wiedzieć, że bez pszczyńskich żubrów moglibyśmy dziś w ogóle nie zobaczyć tych zwierząt na wolności.

Historia pszczyńskich żubrów – od carskiego prezentu do ratunku dla gatunku

Wszystko zaczęło się w 1865 roku, kiedy książę Jan Henryk XI Hochberg otrzymał od cara Aleksandra II cztery żubry w zamian za dwadzieścia jeleni. Brzmi jak nierówna wymiana? Okazało się, że to była jedna z najlepszych transakcji w historii ochrony przyrody. Po I wojnie światowej, gdy białowieskie stado żubrów zostało wytępione, to właśnie dzięki zwierzętom z Pszczyny udało się odbudować populację tego gatunku.

Dziś pszczyńska hodowla żubrów nadal odgrywa istotną rolę w programach ochrony gatunku. Zwierzęta stąd trafiają do innych ośrodków hodowlanych i do wolności, pomagając utrzymać różnorodność genetyczną populacji.

Co można zobaczyć w Zagrodzie

Główną atrakcją są oczywiście żubry – potężne zwierzęta, które z bliska robią jeszcze większe wrażenie niż na zdjęciach. Dorosły byk może ważyć nawet tonę i mierzyć prawie dwa metry wysokości w kłębie. Z przestronnego pomostu widokowego można obserwować, jak się poruszają, pasą, odpoczywają. Szczególnie ciekawie jest podczas karmienia, które odbywa się co dwie godziny – zimą o 9:00, 11:00, 13:00 i 15:00, a w cieplejszych miesiącach o 10:00, 12:00, 14:00 i 16:00.

Ale żubry to nie wszystko. Po wybiegach spacerują też jelenie, daniele i sarny. Można trafić na muflony z charakterystycznymi zakręconymi rogami. W pobliżu wodnych zbiorników pływają łabędzie i kaczki krzyżówki, a między nimi przechadzają się pawie indyjskie, które czasem rozkładają ogony w spektakularnym pokazie. Przy odrobinie szczęścia da się też dostrzec lisa rudego, który traktuje teren zagrody jak własne terytorium.

System wybiegów i prowadząca wzdłuż nich ścieżka są tak zaplanowane, żeby zwiedzający mogli zobaczyć różne gatunki zwierząt podczas jednego spaceru. Nie trzeba biegać tam i z powrotem – trasa prowadzi naturalnie od jednego wybiegu do drugiego.

Budynek edukacyjny i Izba Gajowego

W głównym budynku edukacyjno-ekspozycyjnym czeka sporo ciekawostek. Ekspozycja przedstawia faunę i florę Polski, ze szczególnym uwzględnieniem regionu śląskiego. Tablice edukacyjne tłumaczą, jak funkcjonuje las jako ekosystem, jakie gatunki go zamieszkują i dlaczego warto je chronić.

Osobnym punktem jest regionalna Izba Gajowego – miejsce, które przybliża pracę leśników i pokazuje, jak przez lata wyglądała ochrona lasów i zwierząt w okolicy Pszczyny. To dobry punkt dla dzieci, które mogą dowiedzieć się, czym zajmuje się gajowy i jakie narzędzia używa w swojej pracy.

Dla tych, którzy chcą jeszcze bardziej zagłębić się w temat, dostępny jest film 3D o historii pszczyńskich żubrów. Trwa kilkanaście minut i w przystępny sposób opowiada całą historię – od carskiego prezentu, przez trudne czasy wojen, aż po współczesne działania ochronne. Bilet na film kosztuje 4 złote i warto go dołączyć do zwiedzania.

Pszczyńskie żubry odegrały kluczową rolę w ocaleniu gatunku. Gdy po I wojnie światowej żubry w Puszczy Białowieskiej zostały wytępione, to właśnie zwierzęta z hodowli pszczyńskiej pomogły odbudować populację. Dziś w Europie żyje kilka tysięcy żubrów – i wszystkie mają w swoim rodowodzie pszczyńskich przodków.

Ścieżka edukacyjna i dostępność

Przez teren zagrody prowadzi ścieżka edukacyjna z tablicami informacyjnymi. Można się z nich dowiedzieć nie tylko o żubrach, ale też o innych mieszkańcach polskich lasów, ich zwyczajach, diecie i sposobie życia. To świetne rozwiązanie dla rodzin z dziećmi – młodsi zwiedzający uczą się przy okazji spaceru, bez wrażenia, że są na nudnej lekcji.

Duży plus za dostępność. Pomost widokowy jest przystosowany dla osób na wózkach inwalidzkich – można tam wjechać windą. Budynek edukacyjny też jest w pełni dostępny. To nie jest częste w tego typu obiektach, więc warto docenić.

Dla kogo jest ta atrakcja

Pokazowa Zagroda Żubrów sprawdzi się dla praktycznie każdego. Rodziny z dziećmi znajdą tu spokojną, edukacyjną rozrywkę – dzieci uwielbiają obserwować zwierzęta, a przy okazji mogą się czegoś nauczyć. Młodsze pociechy będą zachwycone pawiami i jeleniami, starsze docenią masywność żubrów i ciekawostki z ich historii.

Miłośnicy przyrody i fotografii też znajdą tu coś dla siebie. Żubry w naturalnym otoczeniu, jelenie w porannym świetle, pawie rozkładające ogony – to wszystko daje świetne możliwości do zrobienia ciekawych zdjęć. Najlepsze ujęcia można upolować podczas karmienia, gdy zwierzęta są najbardziej aktywne.

Nawet jeśli ktoś nie jest specjalnym fanem zwierząt, wizyta w zagrodzie to przyjemny spacer po zabytkowym parku z możliwością zobaczenia czegoś nietypowego. Całość nie jest męcząca – spokojnie można obejrzeć wszystko w godzinę, półtorej, a jeśli ktoś lubi dłuższe spacery, może połączyć wizytę z przejściem do pobliskiego Skansenu – Zagrody Wsi Pszczyńskiej.

Połączenie ze Skansenem i spacer przez park

Mówiąc o Skansenie – to naprawdę dobry pomysł, żeby połączyć obie atrakcje. W kasie można kupić bilet wspólny, który kosztuje 14 złotych (normalny) lub 10 złotych (ulgowy). To zdecydowanie opłacalniejsze niż kupowanie osobnych biletów.

Spacer między Zagrodą Żubrów a Skansenem przez pszczyński park zajmuje około 25 minut. Prowadzi przez zabytkową część parku, więc sama droga jest przyjemna. Warto zaplanować sobie taki dłuższy wypad – zwiedzanie obu obiektów zajmie około trzech godzin, może trochę więcej, jeśli ktoś lubi spacerować bez pośpiechu.

Żubr europejski to największy ssak kontynentu. Dorosły byk może ważyć nawet 900 kilogramów, a w wyjątkowych przypadkach przekraczać tonę. Mimo imponujących rozmiarów żubry są zwinne i potrafią biegać z prędkością do 60 km/h.

Praktyczne informacje – ceny, godziny, dojazd

Zagroda jest otwarta przez cały rok, ale godziny otwarcia zmieniają się w zależności od sezonu. W najkrótsze dni – w grudniu, styczniu i listopadzie – można zwiedzać od 9:00 do 16:00. W lutym i październiku do 17:00, w marcu i wrześniu do 18:00. Od kwietnia do sierpnia, czyli w szczycie sezonu, zagroda jest otwarta najdłużej – do 19:00. Ostatnie wejście jest zawsze na pół godziny przed zamknięciem.

Ceny biletów:

• Bilet normalny – 10 zł
• Bilet ulgowy – 7 zł (dzieci i młodzież od 4 do 16 lat, emeryci i renciści)
• Bilet rodzinny – 30 zł (rodzice z maksymalnie trójką dzieci w wieku 4-16 lat)
• Film 3D „Historia pszczyńskich żubrów” – 4 zł
• Bilet wspólny (Zagroda + Skansen) normalny – 14 zł
• Bilet wspólny ulgowy – 10 zł

Płatność kartą jest akceptowana, co jest wygodne. Przy kasie znajduje się też stoisko z pamiątkami, gdzie można kupić drobnostki związane z żubrami lub wodę mineralną, jeśli ktoś zapomniał zabrać.

Jak dojechać: Zagroda znajduje się przy ulicy Żorskiej 5 w Pszczynie. Od centrum miasta to dosłownie kilkaset metrów – można dojść pieszo w 10-15 minut. Dla zmotoryzowanych jest parking, dostępny też parking dla rowerów. Obsługa mówi po angielsku, co może być pomocne dla zagranicznych turystów.

Dobrze jest zaplanować wizytę tak, żeby trafić na karmienie żubrów – wtedy zwierzęta są najbardziej aktywne i można je zobaczyć z bliska. Warto sprawdzić godziny karmienia przed przyjazdem, bo zmieniają się w zależności od pory roku.

Na zwiedzanie samej Zagrody wystarczy godzina, góra półtorej, jeśli ktoś chce obejrzeć film i spokojnie przejść się po wszystkich ścieżkach. Z połączeniem ze Skansenem trzeba zarezerwować około trzech godzin. To dobra opcja na popołudniowy wypad, szczególnie w ciepłe dni, gdy spacer po parku jest szczególnie przyjemny.