Pod Tarnowskimi Górami kryje się labirynt korytarzy i sztolni, które przez kilka stuleci drążyli górnicy w poszukiwaniu srebra, ołowiu i cynku. Dziś można zejść do tych podziemi i zobaczyć na własne oczy, jak wyglądała praca pod ziemią w czasach, gdy region był jednym z najważniejszych ośrodków wydobywczych w Europie. To jedyna w Polsce kopalnia srebra otwarta dla turystów – i nie bez powodu trafiła na listę UNESCO.

Miejsce ma w sobie coś z wehikułu czasu. Schodzi się windą 40 metrów w dół, temperatura spada do stałych 10 stopni Celsjusza, a w korytarzach słychać udźwiękowienie – odgłosy uderzeń kilofów, jadących wózków, czasem nawet symulację zawału. Atmosfera robi wrażenie.

Historia wydobycia srebra w Tarnowskich Górach

Wszystko zaczęło się w XVI wieku, gdy w okolicy odkryto bogate złoża rud srebronośnych. Wieść o znalezisku rozeszła się błyskawicznie i w ciągu kilku lat do Tarnowskich Gór zjeżdżali górnicy z całej Europy. Miasto rosło w zawrotnym tempie – w szczytowym momencie mieszkało tu podobno więcej ludzi niż w ówczesnym Wrocławiu.

Srebro wydobywane w tych podziemiach trafiało w najdalsze zakątki świata. Część surowca eksportowano aż do Chin, gdzie wykorzystywano je do bicia monet. W XIX wieku, gdy pokłady srebra się wyczerpały, kopalnie przestawiły się na wydobycie cynku – i tu również osiągnięto imponujące wyniki. W pewnym momencie cynk z Tarnowskich Gór stanowił niemal połowę światowej produkcji tego metalu.

Pierwsza maszyna parowa na Górnym Śląsku została zainstalowana właśnie tutaj – w 1788 roku. Służyła do odwadniania kopalni, bo woda była jednym z największych problemów górników. Fragment tej maszyny można zobaczyć na wystawie w budynku nadszybia.

Wyrobiska, które dzisiaj zwiedzają turyści, pochodzą głównie z XVII i XIX wieku. Zostały zrekonstruowane i zabezpieczone, ale zachowały autentyczny charakter. Spacer tymi korytarzami to kontakt z prawdziwą historią, nie z repliką stworzoną na potrzeby turystów.

Co można zobaczyć w podziemiach kopalni

Trasa turystyczna prowadzi przez kilkaset metrów korytarzy wykutych w triasowych dolomitach i wapieniach. Ściany lśnią w świetle lamp, widać ślady po narzędziach górników, miejscami zachowały się drewniane obudowy szybów. Przewodnik opowiada o technikach wydobycia, warunkach pracy, systemie odwadniania – i robi to zazwyczaj barwnie, z anegdotami.

W podziemiach można zobaczyć różne typy wyrobisk: od wąskich sztolni, przez które ledwo przeciska się jedna osoba, po przestronne komory wydrążone w miejscach najbogatszych złóż. Są rekonstrukcje stanowisk pracy, dawne narzędzia, fragmenty szyn po wózkach transportowych.

Temperatura 10 stopni utrzymuje się przez cały rok – latem daje przyjemne ochłodzenie, zimą trzeba się po prostu odpowiednio ubrać. Wilgotność jest spora, więc warto mieć kurtkę lub bluzę z długim rękawem. Buty najlepiej sportowe lub trekkingowe – podłoże bywa nierówne i miejscami śliskie.

Wystawa multimedialna i Skansen Maszyn Parowych

Przed zejściem do podziemi warto poświęcić czas na zwiedzenie wystawy w budynku nadszybia. Znajdziemy tu ekspozycję poświęconą geologicznie regionu, historii górnictwa, technikom wydobycia i odwadniania. Są dawne lampy górnicze, narzędzia, kubły do wydobywania urobku, płuczka do rud – a nawet górnicza przenośna toaleta, która budzi zazwyczaj spore zainteresowanie zwiedzających.

Tuż obok kopalni działa Skansen Maszyn Parowych – kolekcja urządzeń, które napędzały przemysł w XIX i na początku XX wieku. Stoi tu kilka parowozów, lokomobile, walec drogowy, dźwig kolejowy, pompy parowe i maszyny wyciągowe. Dla miłośników techniki to prawdziwa gratka.

Kopalnia w Tarnowskich Górach należy do Europejskiego Szlaku Dziedzictwa Przemysłowego (ERIH) jako tzw. Punkt Kotwiczny – jeden z najważniejszych obiektów przemysłowego dziedzictwa na kontynencie.

Zabytkowa Kopalnia Srebra UNESCO – dlaczego to ważne

W lipcu 2017 roku kopalnia wraz z systemem gospodarowania wodami podziemnymi trafiła na listę światowego dziedzictwa UNESCO. To duże wyróżnienie – z Polski znajduje się na niej zaledwie kilkanaście obiektów, w tym Wawel, kopalnie w Wieliczce i Bochni czy Zamość.

Wpis UNESCO nie dotyczy tylko samej kopalni, ale całego zespołu obiektów związanych z górnictwem w Tarnowskich Górach, w tym sztolni odwadniających i podziemnych kanałów. System zarządzania wodą był tutaj niezwykle zaawansowany – górnicy musieli nieustannie walczyć z wodą zalewającą wyrobiska, co doprowadziło do powstania skomplikowanej sieci sztolni odprowadzających.

Dla kogo jest ta atrakcja

Kopalnia sprawdzi się jako cel wycieczki dla praktycznie każdego. Rodziny z dziećmi chętnie tu zaglądają – dzieciaki są zazwyczaj zachwycone zejściem do prawdziwej kopalni, a udźwiękowienie i opowieści przewodnika trzymają ich uwagę. Trasa jest dostępna dla osób poruszających się na wózkach inwalidzkich, co nie jest częstym widokiem w tego typu obiektach.

Miłośnicy historii i techniki znajdą tu mnóstwo szczegółów do zgłębienia – od geologicznych niuansów po konstrukcję maszyn parowych. Grupy szkolne regularnie przyjeżdżają na lekcje historii w terenie. Turyści zagraniczni również – kopalnia jest jedną z bardziej rozpoznawalnych atrakcji Śląska.

Nie trzeba mieć specjalnej kondycji ani przygotowania. Trasa jest łatwa, prowadzi po wyrównanych korytarzach, bez stromych podejść czy wąskich przejść wymagających czołgania się. Nawet osoby z lękiem przed zamkniętymi przestrzeniami zazwyczaj dają radę – korytarze są na tyle szerokie i wysokie, że nie dają uczucia klaustrofobii.

Informacje praktyczne – bilety, godziny otwarcia, dojazd

Kopalnia mieści się przy ulicy Szczęść Boże 81 w Tarnowskich Górach, na obrzeżach miasta w kierunku Gliwic. Dojazd samochodem jest prosty – wystarczy ustawić w nawigacji „Zabytkowa Kopalnia Srebra”. Na miejscu jest parking.

Zwiedzanie odbywa się wyłącznie z przewodnikiem w ramach zorganizowanych grup. Warto sprawdzić aktualne godziny otwarcia i dostępność miejsc na stronie kopalni lub zadzwonić przed przyjazdem – zwłaszcza w sezonie letnim i w weekendy bywa sporo chętnych. Zwiedzanie trwa około godziny, choć warto zarezerwować dodatkowy czas na wystawę i skansen.

Ceny biletów są zróżnicowane – dostępne są bilety normalne, ulgowe dla dzieci, studentów i seniorów, oraz rodzinne. Dokładne stawki najlepiej sprawdzić na bieżąco na oficjalnej stronie kopalniasrebra.pl, bo mogą się zmieniać w zależności od sezonu i rodzaju zwiedzania.

Na terenie kopalni działa restauracja, sklepy z pamiątkami i minerałami, a także sala kinowo-konferencyjna. Całe miejsce jest dobrze zorganizowane – widać, że doświadczenie turystów jest tu traktowane poważnie.

Przez cały rok w podziemiach panuje temperatura około 10 stopni Celsjusza. Warto zabrać ciepłe okrycie nawet w środku lata – różnica temperatur po wyjściu na powierzchnię potrafi zaskoczyć.

Z Katowic czy Gliwic można dojechać autobusem lub pociągiem – Tarnowskie Góry mają stację kolejową, a stamtąd do kopalni jest około 2 kilometry. Można przejść się pieszo albo złapać taksówkę. Dla osób podróżujących komunikacją miejską warto sprawdzić aktualne rozkłady jazdy, żeby dobrze zaplanować wizytę.

Jeśli ktoś planuje dłuższy pobyt w regionie, warto połączyć zwiedzanie kopalni z innymi atrakcjami na Szlaku Zabytków Techniki – w okolicy jest jeszcze kilka ciekawych miejsc związanych z przemysłową historią Śląska. Sam obiekt zasługuje jednak na minimum 2-3 godziny, żeby spokojnie wszystko obejrzeć i poczuć klimat tego miejsca.